Hans van Manen †

Hans van Manen (1932-2025†) was de meester van de eenvoud. De grootste choreograaf die ons land gekend heeft, was met een oeuvre van meer dan 120 werken niet alleen Nederlands meest productieve choreograaf, hij was ook de meest consistente. Zijn werk heeft een onmiskenbaar eigen signatuur: helder, overzichtelijk, strak – elementen die hem de bijnaam de ‘Mondriaan van de dans’ opleverden. In zijn werken is ‘less’ altijd ‘more’ en hoewel Van Manen zelf graag het adagium ‘dans drukt niets anders dan dans uit’ bezigde, gaan zijn balletten wel degelijk ergens over. Ze gaan over mensen, over menselijke relaties. Te midden van alle schijnbare eenvoud wist Van Manen met één blik, één handgebaar een wereld aan gevoelens op te roepen. 

Balletlessen van Sonia Gaskell
Als zevenjarige danste Van Manen al tussen de schuifdeuren, maar hoe je danser werd of waar, daar had hij geen idee van: het circus leek hem nog wel de meest aangewezen plek. In 1946 kwam de fascinerende wereld van het ballet een stap dichterbij, toen hij als krullenjongen in de leer kwam bij grimeur en toneelkapper Herman Michels. Zijn eerste balletlessen kreeg Van Manen vervolgens van Sonia Gaskell, die hem in 1951 opnam in haar groep Ballet Recital. Een jaar later stapte hij over naar het Ballet van de Nederlandse Opera, waar hij in 1957 als choreograaf debuteerde met Feestgericht, dat werd bekroond met de Staatsprijs voor Choreografie. Ook was Van Manen korte tijd verbonden aan het Ballets de Paris van Roland Petit. Maar hij keerde in 1960 terug naar Nederland, toen hij het verzoek kreeg om als danser en choreograaf bij het zojuist opgerichte Nederlands Dans Theater te komen werken. Een jaar later werd hij tevens tot artistiek leider van dit gezelschap benoemd.

Meer dan twintig Van Manen werken op Introdans-repertoire
De afgelopen decennia werkte Van Manen afwisselend bij het Nederlands Dans Theater en Het Nationale Ballet. Bij dit laatste gezelschap was hij van 2005 tot zijn overlijden vaste choreograaf. Daarnaast heeft ook Introdans, als derde gezelschap in Nederland, een uitgebreid Van Manen-repertoire, inmiddels bestaande uit meer dan twintig choreografieën. Veel van zijn balletten lenen zich uitstekend voor een jong publiek. Introdans heeft sinds 2000 al diverse Van Manen-programma’s uitgebracht. De laatste, de familievoorstelling HOERA VOOR HANS, werd in 2017 speciaal gepresenteerd ter gelegenheid van de vijfentachtigste verjaardag van de meesterchoreograaf. 

Onderscheidingen
In het buitenland is Van Manens werk uitgevoerd door meer dan vijftig gezelschappen, waaronder het Stuttgarter Ballett, Bayerisches Staatsballett München, het Ballett der Deutschen Oper am Rhein, Wiener Staatsballett, Zürcher Ballett, het Engelse Royal Ballet, San Francisco Ballet en The National Ballet of Canada. Vanwege zijn grote betekenis voor de dans ontving Van Manen talloze Nederlandse en buitenlandse prijzen, waaronder de Sonia Gaskell-prijs, de Choreografieprijs van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties, de Deutsche Tanzpreis, de Musikpreis der Stadt Duisburg, de Erasmusprijs en de Benois de de la Danse Life Time Achievement Award. In 2007 werd hij benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, een koninklijke onderscheiding voor ‘verdiensten van zeer exceptionele aard’. In juli 2017 werd Hans van Manen door het Franse Ministerie van Cultuur benoemd tot Commandeur des Arts et Lettres, de hoogst mogelijke staatsonderscheiding op het gebied van kunst en letteren in Frankrijk. Van Manen was naast zijn werk als choreograaf ook tien jaar actief als fotograaf. Zijn werk verscheen in boekvorm en werd in binnen- en buitenland geëxposeerd.

Overlijden
Op 17 december 2025 overleed Hans van Manen. Met zijn heengaan verloren we een van de grootste choreografen die de danskunst heeft voortgebracht. Hans van Manen was een geniale inspirator, een scherpzinnig kunstenaar en een maker die de dans blijvend heeft veranderd, in Nederland en ver daarbuiten. Zijn werk wordt geroemd om zijn helderheid, muzikaliteit en menselijke kracht, en blijft generaties dansers en publiek raken. 

Wij zijn buitengewoon dankbaar voor alles wat Hans van Manen voor ons gezelschap heeft betekend. De samenwerking met Introdans begon in de jaren 90 met het ballet Ajakaboembie (1995) en groeide uit tot een rijke artistieke relatie. In de loop der tijd werden vele iconische werken deel van ons repertoire, waaronder Black Cake, Polish Pieces, Squares, In the Future, Compositie, In and Out en Andante. 

Door de herneming van deze balletten geven wij het oeuvre van Hans van Manen steeds een nieuw leven. Zijn werk blijft in beweging, gedragen door nieuwe generaties dansers die zijn taal, precisie en zeggingskracht doorgeven. De charismatische aanwezigheid van Hans van Manen in de studio, zijn scherpe blik, zijn humor en zijn feilloze gevoel voor timing, zal door velen worden gemist. 

Zijn nalatenschap leeft voort op het podium en in alles wat hij heeft achtergelaten aan de danskunst. Wij koesteren zijn werk en blijven het met trots en toewijding uitvoeren.